Bölüm 1: Kara Şafağın Eşiğinde
Albüm: Black Sabbath – Black Sabbath (1970)
Resim: The Hay Wain (1821) – John Constable
Sis, sabahın ilk ışıklarıyla göl kıyısına çökmüş. Güneş doğmaya çabalıyor, fakat gökyüzü paslı bir bıçak gibi, ışığı geri püskürtüyor. Ağır bir nem, toprağın altında bekleyen kadim bir ağıt gibi yükseliyor. Kırın ortasında bir kağnı. Dingin görünen bir manzara, ama hayır… Burası sessizliğin içindeki fısıltı. Sanki görünmez bir güç, yükünü ağır ağır taşımaya devam ediyor.
Ve sonra, uğursuz bir çan sesi…
(Black Sabbath – Black Sabbath 1970)
Black Sabbath’ın ilk akorları çalındığında, hava değişiyor. Romantik dönem manzara ressamı John Constable’ın pastoral cenneti bir illüzyonmuş gibi çatırdıyor. Çiftçiler tarlada değil; hayaletleri, ince sisin içinde seçiliyor. Ufukta belirginleşen bir gölge var. O, ölüm değil; fakat ölümün bildiği bir varlık.
War Pigs çalmaya başladığında, bulutlar gökyüzünü kaplıyor. Buradaki savaş, sadece insanlar arasında değil; doğa ve zamanın kendisiyle yapılan bir mücadele. Çamura batan kağnının üzerindeki yükün ne olduğunu artık biliyoruz: İnsanlığın ağırlığı.
Ve sonra notalar sisin içinde kayboluyor. Bir anlığına, dünya tekrar huzura ermiş gibi görünüyor. Ama bu huzur aldatıcı. Çünkü, bir sonraki sabah yine sis çökecek. Constable’ın ikonik resmindeki kağnı, az sonra Black Sabbath albüm kapağındaki figürün önünden geçecek gibi.
(John Constable – Saman Arabası 1821)
Bölüm 2: Kan ve Küller
Albüm: Slayer – Reign in Blood (1986)
Albüm: Black Sabbath – Reign in Blood (1986)
Resim: The Triumph of Death (1562) – Pieter Bruegel the Elder
Rönesans döneminin Flaman ressamı Pieter Bruegel the Elder’ın “Ölümün Zaferi” eseri 1562 yılında yapılmıştır. Eserde, ölümün kaçınılmazlığı ve herkes için eşitliği güçlü bir şekilde vurgulanır. Tabloda iskelet orduları, insanları acımasızca katlederken resmedilir; bu, savaşları, vebayı ve dinsel zulmü simgeler. Bruegel, karanlık bir alegori sunar: zengin-fakir, soylu-halk fark etmeksizin herkes ölüme boyun eğer. Eser, hem ortaçağ ölüm korkusunu hem de dönemin siyasi-toplumsal çöküşünü yansıtır. Sanatta Memento Mori ve Danse Macabre olgularının güçlü bir görsel anlatımıdır.
(Pieter Bruegel the Elder’ın “Ölümün Zaferi” 1562 – detay)
Pieter Bruegel the Elder’ın “Ölümün Zaferi” tablosu Black Sabbath Greatest Hits albümünde birebir kullanılmıştır ve grubun karanlık, ağır ve morbid ezgilerini yansıtır. Diğer yandan Slayer Reign in Blood albü kapağı, Bruegel The Elder tablosunun detaylarından renk ve üslup olarak izler taşır :
Toz ve kemik kokusu havaya karışıyor. Gökyüzü gri, güneş bir lanet gibi ışık saçıyor. Uzaktan bir çığlık duyuluyor—belki de rüzgârın taşıdığı unutulmuş bir feryat. Bruegel’in ölümün zaferini resmettiği dünya, şimdi Slayer’ın hızla dönen cehennem çarklarıyla yanıyor.
Angel of Deathçalmaya başladığında, tablodaki atlı iskeletler kımıldıyor. Kasvetli bir melodi, kılıç gibi saplanıyor. Her nota, düşen bir beden gibi sert ve kaçınılmaz. Davullar vurdukça, iskelet ordusu ilerliyor; zaman duruyor, yalnızca ölümün ritmi kalıyor.
Ve sonra, bir kesik sessizlik. Bir an için her şey durur gibi oluyor. Ama Slayer’ın müziği gibi, ölüm de asla gerçekten durmaz. Reign in Blood devam ederken, tablodaki figürler bir kez daha harekete geçiyor. Çünkü bu, asla bitmeyecek bir kıyamet.
(Slayer – Reign in Blood 1986)
Bölüm 3: Şeytanın Hazineleri
Albüm: Morbid Angel – Blessed Are the Sick (1991)
Resim: Les Trésors de Satan (1895) – Jean Delville
Belçikalı sembolist ressam Jean Delville’in Morbid Angel albüm kapağında bire bir kullanılan bu çarpıcı tablosu, 1895 yılında yapılmıştır. “Les Trésors de Satan” (Şeytan’ın Hazineleri), dünyevi zenginliklerin ve maddi arzuların insan ruhunu nasıl baştan çıkardığını alegorik bir şekilde yansıtır. Eserde, karanlık figür Şeytan, altın hazineleriyle birlikte yükselir; çevresinde ise haz, güç ve servet uğruna kendini kaybetmiş çıplak insan bedenleri vardır. Tablo, ahlaki yozlaşma, ruhsal çöküş ve metafizik kötülük temalarını işler. Sembolist akımın tipik bir örneği olan bu eser, izleyiciyi hem estetik hem felsefi düzlemde derin düşüncelere sevk eder.
(Les Trésors de Satan (1895) – Jean Delville / Morbid Angel)
Altın ve kan kokusu iç içe geçmiş. Göz kamaştırıcı bir ışık, ama bu ışık kutsal değil. Delville’in tablosundaki iblis, yaldızlı elleriyle lanetli hazineleri kucaklarken, Morbid Angel’ın ezici melodileri gölgeler arasında yankılanıyor.
Fall from Grace başladığında, mermer sütunlar titriyor. Müzik yükseldikçe, figürler canlanıyor. Zenginlik artık bir armağan değil; bir zincir, bir ağırlık, bir lanet.
Ve sonra, ışık sönüyor. Tıpkı Morbid Angel’ın son notası gibi. Çünkü bazı hazineler, yalnızca kaybolmak içindir.
Bölüm 4: Gece Yarısının Krallığı
Albüm: Emperor – In the Nightside Eclipse (1994)
Resim: The Black Paintings (Pinturas Negras) – Francisco Goya
İspanyol ressam Francisco Goya, hayatının son döneminde (1819–1823) yaşadığı evin duvarlarına karanlık ve rahatsız edici freskler yaptı. Sembolizme yakın duran Bu eserler daha sonra “Kara Tablolar” olarak adlandırıldı. Tablolar; ölüm, delilik, korku, savaş sonrası travma ve insanın içsel karanlığı gibi temaları işler. Goya’nın yaşadığı hayal kırıklıkları, hastalıklar ve toplumsal çöküş bu resimlere yansımıştır. Aydınlanma düşüncesine olan inancı sarsılan Goya, bu tablolarla insan doğasının karanlık yüzünü gözler önüne serer.
(Goya – Kara Tablolar 1819-1823)
Karanlık, soğuk, uğursuz ve okült temalarla yüklü bu resimler, black metal felsefesiyle eşleşir.
Sislerin içinde yükselen bir kule, gökyüzünde asılı kalan uğursuz bir hilal. Goya’nın karanlık figürleri, duvarlardan çıkıp Into the Infinity of Thoughts’un melodileriyle hareketleniyor.
(Emperor – In the Nightside Eclipse (1994) – kapak detayı)
Gitarlar yıldırım gibi çaktığında, tabloların gölgeleri canlanıyor. Cadılar, gece iblisleri, eski tanrılar—hepsi müziğin çağrısına kulak veriyor. Gece, artık yalnızca bir zaman dilimi değil; sonsuz bir ritüel.
Ve sonra, notalar kayboluyor. Ama karanlık burada kalıyor. Çünkü bazı kapılar, açıldıktan sonra asla kapanmaz.
Bölüm 5: Ophelia’nın Son Dansı
Albüm: Opeth – Blackwater Park (2001)
Resim: The Death of Ophelia – John Everett Millais (1851-1852)
İngiliz ressam Sir John Everett Millais’nin “Ophelia’nın Ölümü” adlı tablosunda genç kız, çiçeklerle çevrili bir nehirde ölüme doğru süzülürken gösterilir. Bu sahne hem trajik hem de büyüleyici güzelliktedir. Blackwater Park kapağındaki manzara ise puslu, hayaletimsi ve neredeyse çürümekte olan bir doğayı resmeder. İkisi de doğayı şiirsel bir ölüm sahnesine dönüştürür.
Ophelia, yaşamla ölüm arasındaki geçişte yakalanmış gibidir. Blackwater Park albümü ve kapağı da bu geçiş hissini taşır — sisli, karanlık ama bir yandan da huzurlu bir atmosfere sahiptir.
The Death of Ophelia – John Everett Millais (1851-1852)
Pre-Raphaelite (Ön Rafaellocu) akımının en bilinen örneklerinden biri olan bu tablo, melankoliyle yoğrulmuş romantik bir ölüm fikrini taşır. Opeth’in müziği de, özellikle bu albümde, ağır, duygusal, neredeyse gotik bir derinlik içerir. Tıpkı Ophelia gibi, Opeth armonileri de suya karışır. Ophelia’nın yüzündeki sakinlik ama içsel fırtına, Blackwater Park’ın sözsüz çığlıkları gibidir. Gitarlar, vokaller ve akustik pasajlar; adeta bir ölümün sessizliğinde yankılanan duygular gibi akıp gider.
Su berrak, ama derin. Çiçekler yüzeyde süzülüyor, rüzgâr hafifçe suları titretiyor. Ophelia’nın gözleri açık, ama içinde çoktan başka bir dünya var. Gitarlar birer dalga gibi yükselip çekiliyor. Åkerfeldt’in sesi, bir ağıt gibi suyun üzerine çöküyor. Ve sonra… her şey sönüyor.
Sonsuz bir sessizlik. Suyun kenarındaki figürler adeta Ophelia’nın bu hüzünlü göçüşüne tanıklık ediyorlar. Ophelia artık bir düşten ibaret.
Opeth – Blackwater Park (2001) – kapak detayı
Bölüm 7: Sislerin Ötesinde
Albüm: Empyrium The Turn of the Tides (2014)
Resim: The Wanderer Above the Sea of Fog (1818) – Caspar David Friedrich
Alman Romantizmi akımının önde gelen isimlerinden biri olan Caspar David Friedrich, doğa manzaralarını, özellikle insan figürünün yalnızca bir siluet olarak yer aldığı geniş manzaralarla tasvir etmiştir. Eserlerinde melankoli, yalnızlık ve doğanın büyüklüğü gibi temaları işler. En bilinen tablolarından biri olan Wanderer Above the Sea of Fog (1818), insanın doğa karşısındaki yalnızlığını ve varoluşsal sorgulamalarını yansıtır.
( Caspar David Friedrich – Gezgin 1818)
Alman senfonik folk / doom metal grubu Empyrium The Turn of the Tides albüm kapağında tıpkı The Wanderer’da olduğu gibi, doğa karşısında duyulan hayranlık dolu yalnızlık, sis ve gizem dolu el değmemiş bir manzara ve melankolik bir romantik yücelik unsuru vardır.
(Empyrium The Turn of the Tides 2014)
Bir adam, sonsuz sislerin ortasında. Dağ zirvesinden ufka bakıyor ama ne gördüğünü yalnızca kendisi biliyor. Rüzgâr, geçmişin fısıltılarını taşıyor. The Wanderer’daki melankolik ve düşünceli doom metal tınılarıyla eşleşen Empyrium melodileri duyulduğunda, sisin içinde şekiller beliriyor. Her nota, bilinmeyene atılan bir adım. Ritim ilerledikçe, figür bir adım daha atıyor. Sonunda ne var? Bunu yalnızca yolun sonu söyleyebilir. Ve yolcu, gözlerini ufka dikerek yürümeye devam ediyor.
Bölüm 8: Ölüler Adası
Albüm: Katatonia – Sanctitude (2015)
Resim: The Isle of the Dead (1883) – Arnold Böcklin
İsviçreli ressam Arnold Böcklin (1827-1901), Romantizm ve Sembolizm akımlarının etkisi altında eserler üretmiştir. En çok tanınan ve etkileyici eserlerinden biri olan The Isle of the Dead (1883), onun karanlık, gizemli ve mistik dünyasını yansıtan en ünlü tablolarından biridir. Böcklin, doğa ve mitolojiyi işlerken, sıklıkla ölüm, öteki dünya ve yalnızlık temalarına odaklanmıştır.
(The Isle of the Dead (1883) – Arnold Böcklin)
Progresif metal / doom metal ve gotik etkilerle yüklü karanlık ve melankolik Katatonia soundu, tıpkı bu tabloda ve Sanctitude albüm kapağında olduğu gibi karanlık, gotik ve romantik bir manzarayı betimler. Böcklin’deki yalnız figür, sublime (yüce) ve bilinmeyenle yüzleşilen yolculuğunda karaya çıkıp, Sanctitude kapağındaki uğursuz yapının eşiğine gelmiş gibidir.
(Katatonia Sanctitude -2015)
Sessiz bir kürek sesi… Su, karanlık bir ayna gibi gökyüzünü yansıtıyor. Gölün ortasında bir ada, yalnızlık ve kayıpların ülkesi. A Darkness is Coming’in ilk notalarıyla, kayık yavaşça kıyıya yaklaşıyor. Burada zaman durmuş gibi. Katatonia’nın müziği, adaya ulaşan son şey. Ve kayıkçı, küreğini bir kez daha suya batırıyor. Bu yolculuğun dönüşü yok.
Bölüm 9: Şok ve Dehşet
Albüm: Cryptopsy – None So Vile (1996)
Resim: Herodias With The Head of John The Baptist – Elisabetta Sirani (1660’lar)
Sirani’nin “Vaftizci Yahya’nın başını tutan Herodias” adlı tablosu doğrudan albüm kapağı olarak kullanılmıştır. Ressamın zarif ama rahatsız edici kompozisyonu, Cryptopsy’nin kaotik ve vahşi müziğiyle tam bir tezat oluşturur. Kadın figürün sakin duruşu ve kesik başın dehşeti, şok ve korku unsurunu daha da arttırır, bu anlamda tablo death metal felsefesi ile örtüşür. Dini figürlerin yeniden anlamlandırılarak, kutsallığın çöküşüne, şiddetin estetiğine ve insanlık dışı bir nihilizme vurgu yapılarak death metal taçlandırılır.
Cryptopsy – None So Vile (1996)
Elisabetta Sirani (1638–1665), Barok döneminde yaşamış İtalyan bir ressamdır. Sanatçı bir aileden gelen Elisabetta, özellikle dini temalar, mitolojik sahneler ve dramatik portrelerle tanınır. Kadınların sanat dünyasında fazla yer bulamadığı bir dönemde kendi atölyesini kurarak birçok kadın sanatçıya eğitim vermiştir. Bu bölümde incelediğimiz “Herodias with the Head of John the Baptist” eseri, kadın bakış açısıyla Barok’un dramatik anlatım gücünü birleştirir.
Bölüm 9: Mükemmel Doom Uyumu
Albüm: Candlemass – Nightfall (1987)
Resim: The Voyage of Life: Manhood / Old Age – Thomas Cole (1842)
İngiltere doğumlu Amerikalı ressam Thomas Cole, Hudson River School adlı manzara ressamlığı akımının kurucusudur. Eserlerinde doğa, maneviyat, hayat ve ölüm gibi temaları epik ve romantik tarzda işler. En ünlü eseri The Voyage of Life (Hayat Yolculuğu), insan hayatının dört evresini (çocukluk, gençlik, erişkinlik ve yaşlılık) alegorik olarak anlatır. Manzaralarında hem doğanın güzelliğini hem de insanın küçüklüğü ve önemsizliğini gözler önüne serer.
(Thomas Cole’un Manhood / Old Age – Yaşlılık (1842) eseri Candlemass Nightfall albüm kapağında birebir kullanılmıştır.)
İsveçli epic doom metal grubu Candlemass, Nightfall albüm kapağında Thomas Cole sanatını tesadüfen seçmez: uçsuz bucaksız, insanı ezen bir manzara içinde kayıktaki yalnız figür, kozmik yalnızlığı ve hüznü yansıtan görkemli ve ağır tempolu riff’ler ile ifade edilir. Hayat, ölüm, ilahi yargı ve ahiret temaları Candlemass lyriclerinde karşılığını bulur. Tablodaki ışık/gölge uslübu, fırtına ve ilahi sembollerin dramatik kullanımı, Candlemass grubunun melankolik melodileri, ürpertici sololar ve epik vokal performansı ile örtüşür. Thomas Cole’un bu ünlü eseri ve doom metal, şiirsel, introvert, karanlık ve felsefi düzlemde buluşur.
Böylece, metal müzik ve resmin karanlık kesişiminde bir yolculuğu tamamlamış olduk. Ele aldığımız her bir eser, farklı bir melankoli ve dehşet evreni yaratıyor; tablolar karanlık, donuk ve zamansız, ancak bu eserleri müzikleriyle buluşturan metal grupları, onlara dokunuşlarıyla hayat veriyor. Rock ve metal dünyasında klasik eserlerden ilham alan albüm kapakları bunlarla sınırlı değil elbet: örnekler Deep Purple – Deep Purple (969) albüm kapağında doğrudan kullanılan Hollandalı ressam Hieronymous Bosch’un “The Garden of Earthly Delights” (1504) adlı fantastik ve sembolik öğelerle dolu tablosundan, Angel Witch -Angel Witch (1980) albüm kapağında yine doğrudan kullanılan İngiliz romantik dönem manzara ressamı John Martin’in “The Fallen Angels Entering Pandemonium” eserine kadar pek çok örnekle genişletilebilir.
Adya Ahu Kaya – Güzin Paksoylu
